વંદે ભારત એક્સપ્રેસ: કેવી રીતે હિમાલયની ખીણમાં મુસાફરીને શક્ય બનાવશે?

Arun Sharma : રેલ્વે મંત્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે ગયા મહિને કહ્યું હતું કે 272 કિલોમીટર લાંબી ઉધમપુર-શ્રીનગર-બારામુલ્લા રેલ્વે લાઇન (USBRL) પર કામ પૂર્ણ થયા બાદ વંદે ભારત એક્સપ્રેસ જમ્મુ અને કાશ્મીર વચ્ચે “ડિસેમ્બર-2023 અથવા આવતા વર્ષે જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરીમાં દોડશે.

પ્રોજેક્ટનો ઇતિહાસ

આ લાઇન ખીણના શ્રીનગર અને બારામુલ્લાને દેશના બાકીના ભાગો સાથે ટ્રેન દ્વારા જોડશે, અને જમ્મુ-શ્રીનગર રાષ્ટ્રીય ધોરીમાર્ગ માટે વિશ્વસનીય અને ઓછો ખર્ચ અને બધાજ હવામાનમાં અનુકૂળનો વિકલ્પ પૂરો પાડશે જે વારંવાર ભૂસ્ખલન દ્વારા બંધ થઈ જાય છે.

જમ્મુ અને કાશ્મીરના ભૂતપૂર્વ રજવાડામાં પ્રથમ રેલ્વે લાઇન 1897 માં બ્રિટિશરો દ્વારા મેદાનોમાં જમ્મુ અને સિયાલકોટ વચ્ચે 40-45 કિમીના અંતરે બાંધવામાં આવી હતી.

1902 અને 1905 માં, રાવલપિંડી અને શ્રીનગર વચ્ચે જેલમના માર્ગે એક રેલ્વે લાઇનની દરખાસ્ત કરવામાં આવી હતી, જે કાશ્મીર ખીણને અવિભાજિત ભારતના રેલ્વે નેટવર્ક સાથે જોડશે. પરંતુ જમ્મુ અને કાશ્મીરના મહારાજા પ્રતાપ સિંહ રિયાસી થઈને જમ્મુ-શ્રીનગર લાઇનની તરફેણમાં હતા, અને બંનેમાંથી કોઈ પ્રોજેક્ટ આગળ વધ્યો ન હતો.

વિભાજન પછી, સિયાલકોટ પાકિસ્તાનમાં ગયું , અને જમ્મુ ભારતના રેલ નેટવર્કથી ડિસ્કનેક્ટ થઈ ગયું હતું. 1975માં પઠાણકોટ-જમ્મુ લાઇનના ઉદ્ઘાટન સુધી, જમ્મુ અને કાશ્મીરની નજીકનું રેલ્વે સ્ટેશન પંજાબમાં પઠાણકોટ હતું.

1983માં જમ્મુ અને ઉધમપુર વચ્ચે રેલવે લાઇન પર કામ શરૂ થયું હતું. 53-કિમીની લાઇન, જેનો અંદાજિત ખર્ચ ₹50 કરોડ હતો, તે પાંચ વર્ષમાં પૂર્ણ થવાનો હતો, પરંતુ આખરે ₹ 515 કરોડનો ખર્ચ અને 21 વર્ષનો સમય લાગ્યો હતો. 2004માં પૂર્ણ થયેલ આ પ્રોજેક્ટમાં 20 મોટી ટનલ છે, જેમાંથી સૌથી લાંબી 2.5 કિમી લાંબી છે અને 158 પુલ છે, જેમાંથી સૌથી વધુ 77 મીટર ઉંચો છે.

જમ્મુ-ઉધમપુર લાઇન પર કામ ચાલી રહ્યું હોવાથી, 1994માં વડાપ્રધાન પીવી નરસિમ્હા રાવની સરકારે ઉધમપુરથી શ્રીનગર અને પછી બારામુલા સુધી લાઇનને લંબાવવાની જાહેરાત કરી હતી. આ યુએસઆરએલ પ્રોજેક્ટ હતો, જેને માર્ચ 1995માં ₹ 2,500 કરોડના અંદાજિત ખર્ચે મંજૂર કરવામાં આવ્યો હતો.

આ પણ વાંચો: કર્ણાટક ચૂંટણીઃ ભાજપે 23 ઉમેદવારોની બીજી યાદી જાહેર કરી, અત્યારના 7 ધારાસભ્યોની કાપી ટિકિટ

આ પ્રોજેક્ટને 2002 પછી વેગ મળ્યો હતો, જ્યારે વડાપ્રધાન અટલ બિહારી વાજપેયીએ તેને આઝાદી પછી ભારતીય રેલ્વે દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા સૌથી પડકારજનક કાર્યોમાંના એક હોવાને કારણે તેને રાષ્ટ્રીય પ્રોજેક્ટ જાહેર કર્યો હતો. પ્રોજેક્ટનો ખર્ચ હવે ₹ 35,000 કરોડથી વધુ થઈ ગયો છે.

ચેલેન્જ અને ઇનોવેશન

હિમાલય નવો છે, અને ભૂસ્તરશાસ્ત્રીય રીતે અસ્થિર શિવાલિક ટેકરીઓ અને પીર પંજાલ પર્વતો ભૂકંપની દ્રષ્ટિએ સૌથી વધુ સક્રિય ઝોન IV અને V માં આવેલા છે. ભૂપ્રદેશ મુશ્કેલ છે અને શિયાળામાં ભારે બરફ પડે છે, અને પુલ અને ટનલના નિર્માણમાં ગંભીર પડકારો સર્જાય છે.

ભારે મશીનરી, બાંધકામ સામગ્રી અને કામદારોને બાંધકામના સ્થળોએ લઈ જવા માટે 2,000 કરોડના ખર્ચે 205 કિમીથી વધુના મોટર કરી શકાય તેવા રસ્તાઓ, એક ટનલ અને 320 પુલ સહિત બનાવવામાં આવ્યા હતા, જેમાંથી ઘણા 70 ડિગ્રી અથવા વધુની ઊંચાઈએ પર્વતો પર હતા.

અસ્થિર પર્વતીય પ્રદેશોમાં અત્યંત જટિલ ટનલ અને વિશાળ પુલના નિર્માણમાં પડકારોને ધ્યાનમાં રાખીને, રેલવેના ઇજનેરોએ એક નોવેલ હિમાલયન ટનલીંગ પદ્ધતિ (HTM) ઘડી કાઢી હતી, જેમાં સામાન્ય ડી-આકારની ટનલને બદલે ઘોડાના નાળના આકારની ટનલ બનાવવામાં આવી હતી. . આ પદ્ધતિમાં, જ્યાં તેની ઉપરની માટી ઢીલી હોય છે ત્યાં માળખું મજબૂતી આપતા વળાંકમાં સ્થળ નીચે આવે છે.

સલામતી અને સુરક્ષા

બ્રોડગેજ રેલ્વે લાઇનમાં 0.5-1 ટકા રૂલિંગ ગ્રેડિયન્ટ હશે, જે પર્વતીય પ્રદેશમાં બેંક એન્જિનની જરૂરિયાતને ટાળશે. ટ્રેનો હાલ માટે ડીઝલ લોકોમોટિવ્સ દ્વારા સંચાલિત કરવામાં આવશે, પરંતુ ભવિષ્યમાં ઇલેકટ્રીસિટીની જોગવાઈ છે. મુસાફરીની સમગ્ર લંબાઈ માટે ટ્રેન 100 કિમી પ્રતિ કલાકની ઝડપે દોડી શકે છે.

તમામ મોટા પુલ, ટનલ અને રેલ્વે સ્ટેશનો પર રોશની કરવામાં આવશે અને સીસીટીવી કેમેરા હશે. ટ્રેક અને ટનલને શક્ય તેટલી ઓછી જાળવણીની જરૂર પડે તે રીતે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે.

આ પણ વાંચો: કર્ણાટક ચૂંટણીઃ કર્ણાટક ભાજપમાં સત્તા પરિવર્તનના સંકેત, અનેક દિગ્ગજ નેતાઓ “હાંસિયામાં” ધકેલાયા

વિકાસના લાભો

આ ટ્રેન શ્રીનગર અને જમ્મુ વચ્ચેની મુસાફરીનો સમય હાલમાં રોડ દ્વારા લાગતા પાંચથી છ કલાકથી ઘટાડીને ત્રણથી સાડા ત્રણ કલાકની વચ્ચે લાવશે. રેલ્વે મંત્રી વૈષ્ણવના જણાવ્યા અનુસાર, વંદે ભારત ટ્રેન લોકોને જમ્મુથી શ્રીનગર સુધી મુસાફરી કરવાની અને તે જ સાંજે પરત ફરવાની મંજૂરી આપશે.

આ ટ્રેન દેશના અન્ય ભાગોમાં ઓછા સમયમાં અને ઓછા ખર્ચે સફરજન, ડ્રાય ફ્રૂટ્સ, પશ્મિના શાલ, હેન્ડીક્રાફ્ટ વગેરે જેવા માલસામાનની મુશ્કેલી ફ્રી ટ્રાન્સપોર્ટેશનની સુવિધા આપીને કાશ્મીરના લોકોને લાભ કરશે. દેશમાં અન્યત્રથી ખીણમાં દૈનિક ઉપયોગની વસ્તુઓના પરિવહનના ખર્ચમાં પણ નોંધપાત્ર ઘટાડો થવાની ધારણા છે.

બનિહાલ અને બારામુલ્લા વચ્ચે ચાર કાર્ગો ટર્મિનલ બાંધવામાં આવશે, આમાંથી ત્રણ ટર્મિનલ માટે જગ્યા પણ નક્કી કરવામાં આવી છે.