શું ખરેખરમાં કોઈપણ જાતિનો વ્યક્તિ બની શકે છે આરએસએસ પ્રમુખ? જાણો દાવા પાછળની તમામ હકીકત

આરએસએસ પ્રમુખ મોહન ભાગવતે ગયા અઠવાડિયે મુંબઈમાં કહ્યું હતું કે કોઈપણ હિન્દુ, ભલે તે કોઈ પણ જાતિનો હોય, રાષ્ટ્રીય સ્વયંસેવક સંઘનો સરસંઘચાલક બની શકે છે. ચાલો હવે જાણીએ કે આરએસએસ સરસંઘચાલક કેવી રીતે ચૂંટાય છે, આ પદ પર બેસેલ વ્યક્તિ કોણ હોઈ શકે છે અને તેઓ કઈ કોઈ જાતિ સાથે સંબંધિત છે.

સરસંઘચાલકને સંગઠનનો માર્ગદર્શક પ્રકાશ અને ફિલોસોફર માનવામાં આવે છે. RSS ની દૈનિક શાખા બેઠકો અને ઔપચારિક મેળાવડામાં જ્યાં પણ સરસંઘચાલક હાજર હોય, તેમને ખાસ "સરંઘચાલક પ્રણામ" આપવામાં આવે છે. RSS ના કાર્યકારી વડાનું પદ સરકારીવાહ (અથવા મહાસચિવ) દ્વારા રાખવામાં આવે છે. સરસંઘચાલક અને સરકારીવાહના પદવીઓ RSS માં મરાઠી ભાષી સભ્યોના પ્રભાવને પ્રતિબિંબિત કરે છે. આ આશ્ચર્યજનક નથી કારણ કે સંગઠનની સ્થાપના 1925 માં વિજયાદશમી પર મહારાષ્ટ્રના નાગપુરમાં થઈ હતી.

ચૂંટણી પ્રક્રિયા શું છે?

આરએસએસ પાસે સરકાર્યવાહ માટે એક સુસ્થાપિત ચૂંટણી પ્રક્રિયા છે. સરસંઘચાલકના પદ માટે કોઈ ચૂંટણી થતી નથી. સંગઠનાત્મક પરંપરા મુજબ વર્તમાન સરસંઘચાલકને પોતાના ઉત્તરાધિકારીની પસંદગી કરવાનો અને યોગ્ય સમયે તેની જાહેરાત કરવાનો અધિકાર છે. ઉત્તરાધિકારી આજીવન અથવા જ્યાં સુધી તેઓ રાજીનામું ન આપે ત્યાં સુધી આ પદ પર રહે છે.

બીજી બાજુ નાગપુરમાં અખિલ ભારતીય પ્રતિનિધિ સભા દ્વારા દર વર્ષે સરકારીવાહની પસંદગી કરવામાં આવે છે. આ દર ત્રણ વર્ષે એકવાર કરવામાં આવે છે. આ તેમનો કાર્યકાળ છે. ABPS એ સંઘની સર્વોચ્ચ નિર્ણય લેતી સંસ્થા છે અને તેમાં દેશભરના પ્રતિનિધિઓનો સમાવેશ થાય છે. એકવાર ચૂંટાયા પછી સરકાર્યવાહ તેમની ટીમની પસંદગી કરે છે.

હેડગેવારે ગોલવલકરને પસંદ કર્યા

નાગપુરના બ્રાહ્મણ કે.બી. હેડગેવારે આરએસએસની સ્થાપના કરી અને 21 જૂન, 1940 ના રોજ 51 વર્ષની ઉંમરે તેમના મૃત્યુ સુધી તેના નેતા તરીકે સેવા આપી. તેમણે છોડી ગયેલા એક સીલબંધ પરબિડીયુંમાં તેમના અનુગામીનું નામ હતું: એમ.એસ. ગોલવલકર. ગોલવલકર, જે એક બ્રાહ્મણ પણ હતા, તેમને તે જ વર્ષે 3 જુલાઈના રોજ નવા આરએસએસ વડા તરીકે જાહેર કરવામાં આવ્યા હતા. હેડગેવારની જેમ ગોલવલકરએ પણ તેમના અનુગામી પસંદ કર્યા.

બાંગ્લાદેશમાં 18 મહિના ચલાવી અંતરિમ સરકાર, હવે શું હશે મોહમ્મદ યુનૂસનું ભવિષ્ય

ગોલવલકર દેવરસને પસંદ કર્યા

ગોલવલકર 5 જૂન, 1993 ના રોજ તેમના મૃત્યુ સુધી 33 વર્ષ સુધી સરસંઘચાલક તરીકે સેવા આપી. તેમના કાર્યકાળ દરમિયાન આરએસએસ નવા ક્ષેત્રોમાં વિસ્તર્યું અને અસંખ્ય અગ્રણી સંગઠનોની સ્થાપના કરી. ગોલવલકર તેમના અનુગામીનું નામ ધરાવતું પરબિડીયું પણ છોડી ગયા. તેમના મૃત્યુના એક દિવસ પછી 6 જૂને, તે ઉત્તરાધિકારીનું નામ જાહેર કરવામાં આવ્યું: બાળાસાહેબ દેવરસ. તેમના ભાઈ ભાઉરાવ દેવરસ સાથે બાળાસાહેબ દેવરસનો સંગઠનમાં લાંબો કાર્યકાળ રહ્યો. તેમણે 1965 થી 1973 સુધી સરકાર્યવાહ તરીકે સેવા આપી.

દેવરસએ રાજેન્દ્ર સિંહને પસંદ કર્યા

ગોલવલકર, જેમને સ્વયંસેવકો પ્રેમથી "ગુરુજી" કહે છે, હેડગેવારના પગલે ચાલ્યા પરંતુ દેવરસ તેમના મૃત્યુ સુધી આ પદ પર રહ્યા નહીં. તેમના ખરાબ સ્વાસ્થ્યને ઓળખીને દેવરસએ તેમના જીવનકાળ દરમિયાન તેમના અનુગામીની જાહેરાત કરી, તેમનો કાર્યકાળ 21 વર્ષનો હતો. રાજેન્દ્ર સિંહે 11 માર્ચ 1994 ના રોજ સરસંઘચાલકનું પદ સંભાળ્યું. 72 વર્ષની ઉંમરે સિંહ આ પદ સંભાળનારા સૌથી વૃદ્ધ વ્યક્તિ બન્યા.

રસપ્રદ વાત એ છે કે સિંહે પોતે 1987 માં ખરાબ સ્વાસ્થ્યને કારણે સરકાર્યવાહ પદ પરથી રાજીનામું આપ્યું હતું (તેમનો કાર્યકાળ 1978 માં શરૂ થયો હતો). ત્યારબાદ તેઓ એચ.વી.ના સ્થાને આવ્યા. તેમણે શેષાદ્રી હેઠળના ચાર સહ-સરકાર્યવાહ (અથવા સંયુક્ત મહાસચિવો) માંના એક તરીકે સેવા આપી, જેમને તેમના સ્થાને સરકાર્યવાહ બનાવવામાં આવ્યા હતા.

સેવા તીર્થમાં શિફ્ટ થયા પછી પીએમ મોદીએ આ મહત્વપૂર્ણ ફાઇલો પર હસ્તાક્ષર કર્યા, જાણો

સિંઘ આજ સુધી એકમાત્ર બિન-બ્રાહ્મણ સરસંઘચાલક રહ્યા છે, અને ઉત્તર ભારતના એકમાત્ર. તેઓ મૂળ બુલંદશહેરના ઠાકુર પરિવારના હતા, જે પછીથી અલ્હાબાદ સ્થાયી થયા. ત્યાં સિંઘે પ્રચારક બનતા પહેલા ભૌતિકશાસ્ત્રનો અભ્યાસ કર્યો અને શીખવ્યું. તેમનો કાર્યકાળ સૌથી ટૂંકો હતો, લગભગ છ વર્ષ સુધી ચાલ્યો.

રાજેન્દ્ર સિંહ સુદર્શનની પસંદ કર્યા

2000 સુધીમાં રાજેન્દ્ર સિંહ અને સરકારીવાહ એચ.વી. શેષાદ્રી બંનેની તબિયત ખરાબ હતી. સરકારીવાહની ચૂંટણી તે વર્ષના માર્ચમાં યોજાવાની હતી, તેથી સિંઘે 69 વર્ષીય કે.એસ. સુદર્શનને તેમના ઉત્તરાધિકારી તરીકે નિયુક્ત કરવાનો નિર્ણય જાહેર કર્યો. સુદર્શન તે સમયે સહ-સરકાર્યવાહ હતા. સુદર્શન, જે બ્રાહ્મણ પણ હતા, કર્ણાટકના હતા. વ્યવસાયે એન્જિનિયર હોવાથી, તેમણે માર્ચ 2009 માં RSS પ્રતિનિધિ સભા સુધી આ પદ સંભાળ્યું. તેમણે ક્યારેય સરકારીવાહ તરીકે સેવા આપી ન હતી, પરંતુ શેષાદ્રી હેઠળ સહ-સરકાર્યવાહ તરીકે સેવા આપી હતી.

2000 માં એબીપીએસે નવા સરકાર્વાહ, મોહન ભાગવતની પણ પસંદગી કરી. આકસ્મિક રીતે શેષાદ્રીએ 1987 થી 2000 સુધી સેવા આપતા સૌથી લાંબા સમય સુધી સેવા આપનારા સરકારીવાહ બન્યા.

સુદર્શને ભાગવતને ચૂંટ્યા

21 માર્ચ, 2009 ના રોજ નાગપુરમાં એબીપીએસની બેઠક મળી ત્યારે ઘણા પ્રતિનિધિઓ નાટકીય ઘટનાઓથી અજાણ હતા. નવ વર્ષ (2000-2009) સુધી સરકારીવાહ તરીકે સેવા આપી ચૂકેલા મોહન ભાગવતે પ્રતિનિધિઓને કહ્યું કે તેઓ પદ છોડવા માંગે છે. જોકે ચૂંટણી પ્રક્રિયા શરૂ થાય તે પહેલાં સુદર્શને દરમિયાનગીરી કરી. તેમણે કહ્યું, "મારી યાદશક્તિ ઓછી થઈ રહી છે. મારી જવાબદારીઓ માટે મારે વધુ અભ્યાસ કરવાની જરૂર છે, પરંતુ ખરાબ સ્વાસ્થ્યને કારણે, હું તે કરી શકતો નથી. હું સરસંઘચાલક તરીકેની મારી જવાબદારીઓ મોહનરાવ ભાગવતજીને સોંપવા માંગુ છું." આ સાથે સુદર્શન તેમની બેઠક પરથી ઉભા થયા.

ભાગવતે સુદર્શન અને અન્ય વરિષ્ઠોના પગ સ્પર્શ્યા, ખુરશી પર બેઠા, અને આમ નવા સરસંઘચાલક તરીકેનો કાર્યભાર સંભાળ્યો. તે સમયે તેમની ઉંમર 58 વર્ષ હતી. રાજેન્દ્ર સિંહ સિવાય, તેમના મોટાભાગના પુરોગામીઓની જેમ, ભાગવત બ્રાહ્મણ છે. હેડગેવારના મૃત્યુ પછી જન્મેલા તેઓ પ્રથમ સરસંઘચાલક હતા. ભાગવત 1975માં કટોકટી દરમિયાન આરએસએસ પ્રચારક બન્યા. આમ, તેઓ ગોલવલકરના મૃત્યુ પછી પ્રચારક બનનારા પ્રથમ સરસંઘચાલક પણ બન્યા.